ਪੇਂਡੂ ਚੌਕੀਂਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਖਿਲਾਫ ਪਲੋਸਣ ਲੱਗੀ ਪੁਲਿਸ
ਅਸ਼ੋਕ ਵਰਮਾ
ਬਠਿੰਡਾ, 25 ਜੁਲਾਈ 2024: ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲੀਸ ਨਸ਼ਿਆਂ ਖਿਲਾਫ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਪੇਂਡੂ ਚੌਕੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਲੋਸਣ ਲੱਗੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਖਬਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਕੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੂਹੀਏ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਪਤ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਮਿਸ਼ਨ ਨਿਗਰਾਨੀ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਸਐਸਪੀ ਬਠਿੰਡਾ ਨੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸੰਬੋਧਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੁਕਤੇ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ’ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਪੇਂਡੂ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਜੋੜੀ ਕੱਪੜੇ, ਬੂਟ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਬੈਟਰੀਆਂ ਵਗੈਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛੋਕੜ ’ਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ’ਚ ਚੌਂਕੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁੱਝ ਤੌਖਲੇ ਵੀ ਹਨ ਫਿਰ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰੀ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਕਾਰਗਰ ਹਥਿਆਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮੁਖਬਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨੈਟਵਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੁਰਮ ਦਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਕਾਫੀ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ’ਚ ਤਾਂ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜੋਕਿ ਖੁਫੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸ਼ੱਕੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਮਨ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਤਲਾਹਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਪਰ ਥਾਣਿਆਂ ’ਚ ਸਫੈਦਪੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪੁੱਛ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦਮ ਤੋੜਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ’ਚ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵੀ ਜੀਰੋ ਹੋ ਗਈ। ਥਾਣਿਆਂ ’ਚ ਬਣਦਾ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਨਾਂ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਬੋਲਬਾਣੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਚੌਕੀਂਦਾਰ ਖੁਦ ਬਖੁਦ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।
ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਕਰੀ ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਨਸ਼ੇੜੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਗ ਧੋਣ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੂਤਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਥਾਣੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚੋਂ ਸੂਹੀਏ ਵੀ ਲੱਭਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਤਸਕਰਾਂ ਵਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਰਹਿਣ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਗਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ’ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉੱਭਰਦਾ ਪੰਜਾਬ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਰੌਚਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਦਮਗਜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਗਰੋਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦਾ ਜਲਵਾ ਬਰਕਰਾਰ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ।
ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਯੋਜਨਾ
ਜਮਹੂਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਡਾ ਅਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਪੜਾਅ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੌਂਕੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਨਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਬਠਿੰਡਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਮਲ ’ਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵੀ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਗੇੜ ’ਚ ਡੀਐਸਪੀ ਅਤੇ ਐਸਐਚਓ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਕੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਸਮਝਾਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਤੇ ਡਰ ਭੈਅ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਤੇ ਖੁਦ ਐਸਐਸਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਦੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸਾਜ਼ੋ ਸਮਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਥਾਣਿਆਂ ’ਚ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਣਨਗੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ
ਐਸਐਸਪੀ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀਪਕ ਪਾਰੀਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਵੀ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਿਛਲੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਹੁਣ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚਲੇ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਬਣਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਢਲੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ 50 ਕੁ ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਗਰੋਂ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਏਗਾ।